De puberteit is de periode in het leven van kinderen waarin zij grote lichamelijke verande ringen ondergaan. Deze lichamelijke verande ringen vormen de overgangsfase van kind naar volwassene. De puberteit wordt opgeroepen door hormonen in de hersenen die signalen sturen naar de voortplantingsorganen van de jongens en meisjes. Deze voortplantingsorganen reageren op deze prikkels van de hersenen door een reeks van hormonen te produceren die de groei, de functies en verande ringen in bepaalde lichaamsdelen stimuleren. In deze periode treden grote verande ringen op in borsten, huid, spieren, botten, haargroei en in hersenen en voortplantingsorganen zelf.

Groeispurt
De groeispurt die zich voltrekt in de eerste fase van de puberteit is enorm en stopt pas als de puberteit voorbij is. Vóór de puberteit verschillen jongens en meisjes slechts op het gebied van voortplantingsorganen, maar tijdens deze periode worden de verschillen tussen beide seksen steeds groter. Verschillen in lengte, breedte, vorm en functie van het lichaam wordt steeds sterker zichtbaar, tussen jongens en meisjes, maar ook tussen de jongens en meisjes onderling.

Verschillen tussen jongens en meisjes
Gemiddeld begint bij meisjes de puberteit vroeger dan bij jongens. Meestal is dit zo’n twee jaar eerder. Over het algemeen duurt de puberteit bij meisjes ook korter dan bij jongens: zij worden in een kortere tijd volwassen. De eerste verschijnselen van de puberteit worden bij meisjes zichtbaar zo rond hun 9e jaar en dit gaat door tot ongeveer hun 14e of 15e jaar, terwijl de puberteit van jongens ongeveer van hun 10e tot hun 17e duurt.

Verande ringen bij meisjes in de puberteit
Een van de eerste dingen die wijst op verande ringen tijdens de puberteit van een meisje is het begin van de maandelijkse menstruatiecyclus. De start van deze cyclus betekent dat het meisje een vrouw aan het worden is en ook zwanger kan raken. De borsten nemen toe in omvang en rond het geslachtsdeel begint haar te groeien, later ook onder haar oksels en op haar benen. De heupen worden breder en ook armen, benen, handen en voeten groeien sterk.

Het is niet ongebruikelijk dat meisjes zich wat oncomfortabel voelen in deze periode. Ook gaan meisjes in deze leeftijdscategorie eerder en meer zweten. Emotioneel gezien kunnen er tijdens de puberteit grote stemmingswisselingen zijn. Vooral tijdens de maandelijkse menstruatie kunnen, door de veranderende hormoonhuishouding, de irritaties zich snel opbouwen. Als deze emotionele verande ringen te sterk worden, is het aan te raden om eens met een arts te praten. Deze kan verande ringen in haar levensstijl aanbevelen, of zelfs medicijnen voorschrijven. Door het doen van lichamelijke oefeningen en door er over te praten met bijvoorbeeld haar moeder, kan hierin ook al een grote verbete ring bewerkstelligd worden.

Verande ringen bij jongens in de puberteit
Ook bij jongens doen zich grote verande ringen voor binnen deze leeftijdscategorie. De geslachtsorganen (de penis en de testikels) worden groter en hier begint ook haar te groeien. Ook groeit het haar onder de oksels, op de armen en benen, maar ook op het gezicht. Vaak begint dit met de vorming van een dun snorretje en met lichte baardgroei op de kin. Net als bij meisjes gaat een jongen in deze leeftijd eerder en vaker transpireren.

Een ander kenmerk is dat de stem verandert. Doordat de stembanden groter en gespierder worden, breekt op een gegeven moment de stem. Een jongen krijgt dan de ‘baard in de keel’ en zijn stem wordt langzaam lager. Jongens in de puberteit kunnen net als meisjes te maken krijgen met schommelingen in hun stemming: op het ene moment lachen ze, terwijl een paar minuten later ze het huilen naderbij kan staan.

Het ontstaan van de puberteit
Al vanaf onze geboorte ligt het ontstaan van puberteit in onze genen besloten. Voor een aantal jaar is dit gen inactief, totdat onze hersenen een stofje aanmaken dat het gen ‘wakker’ maakt. Dat gen stuurt o.a. de geslachtsorganen aan tot het maken van hormonen die de verande ringen teweeg gaan brengen. Bij jongens is het belangrijkste hormoon testosteron, bij meisjes is dit oestrogeen. Experts geloven dat ook omgevingsfactoren een rol spelen, zo komen kinderen in zuidelijke landen op eerdere leeftijd in de puberteit. Ook zou voeding invloed hebben op het tijdstip wanneer de puberteit zijn intrede doet. Bij wat zwaardere meisjes zou de puberteit eerder aanvangen dan bij de wat magere meisjes. Bij jongens heeft men dit verband nog niet aangetroffen.